معبد آناهیتا (بیشاپور)
معبد آناهیتا یا پرستشگاه آناهیتا (به پارسی میانه: Ādur-Anāhīd) از بناهای مشهور شهر باستانی بیشاپور است که در شهرستان کازرون قرار دارد. این بنا در قرن سوم میلادی بهدستور شاپور یکم، پادشاه ساسانی احداث شد. معبد آناهیتا در سال ۱۳۱۰ بهعنوان یکی از نخستین آثار ملی ایران به ثبت رسید. این سازه همچنین بهعنوان بخشی از مجموعهٔ بیشاپور در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیدهاست.[۱]
میراث جهانی یونسکو | |
---|---|
![]() | |
مکان | ![]() |
معیار ثبت | فرهنگی: (ii), (iii), (vi) |
شمارهٔ ثبت | ۱۵۶۸ |
تاریخ ثبت | ۲۰۱۸ (طی نشست چهلودوم) |
اطلاعات ثبت ملی | |
شماره ثبت ملی | ۲۴ |
تاریخ ثبت ملی | ۲۴ شهریور ۱۳۱۰ |
دیرینگی | شاهنشاهی ساسانی |
موقعیت جغرافیایی
ویرایشمعبد آناهیتا در نزدیکی کاخ سلطنتی شاپور ساسانی و همجوار با ایوان موزائیک و تالار تشریفات در شمال شرقی شهر باستانی بیشاپور، از پایتختهای شاهنشاهی ساسانی در ۱۵ کیلومتری غرب شهر کازرون واقع شده است.[۲]
تاریخچه
ویرایشمعبد آناهیتا در نیمه دوم سدهٔ سوم میلادی به دستور شاپور یکم، پادشاه ساسانی در شهر بیشاپور احداث شد.[۳] نخستین کاوش در شهر باستانی بیشاپور در سال ۱۹۳۵ میلادی به سرپرستی رومن گیرشمن، باستانشناس فرانسوی انجام شد. گیرشمن در این کاوش موفق به دستیابی به کروکی اندازهدار طرح راهروهای جانبی معبد آناهیتا شد. پس از وقفهای طولانی در عملیات کاوش شهر بیشاپور، عملیات به سرپرستی علیاکبر سرافراز در سال ۱۹۶۸ میلادی از سر گرفته شد. در این عملیات کاوش که چندین سال به طول انجامید، معبد آناهیتا آواربرداری و سپس ساماندهی و مرمت شد.[۴]
کاربری
ویرایشمعبد آناهیتا محلی برای ستایش آناهیتا، از ایزدبانوان آریایی بودهاست. این بنا همچنین محل برگزاری جشنهای مذهبی دورهٔ ساسانی در فصول جاری شدن آب رودخانه شاپور به درون معبد و همچنین پاکیزگی آیینی پیش از ورود به آتشکده بودهاست.[۵][۶][۷]
ویژگیهای معماری
ویرایشمعبد آناهیتا، اتاق چهارگوش بزرگی به صورت مکعب در فرورفتگی ۶ متری از سطح زمین است که هر ضلع آن نزدیک به ۱۴ متر است و از سنگهای تراشیدهشده و بدون ملات و بهصورت دوجداره ساخته شده و به سبک معماری هخامنشی است. این سنگها با بستهای آهنی به یکدیگر متصل شدهاند. پلکانی از کاخ نیز به این معبد متصل بودهاست. پرستشگاه فاقد سقف است و هدف این بوده که آب رودخانهٔ شاپور را که در فاصلهٔ ۲۵۰ متری آن جاریاست به درون پرستشگاه آورده تا پس از جریان یافتن درون پرستشگاه به وسیلهٔ قناتی خارج گردد.[۸][۹]
نگارخانه
ویرایشپانویس
ویرایش- ↑ «رویدادهای بیشاپور». منظر باستانشناسی ساسانی فارس. دریافتشده در ۳۱ اوت ۲۰۲۴.
- ↑ «آشنایی با معبد آناهیتا (الهه آب) در شهر باستانی و بی نظیر بیشاپور در استان فارس». گروه مهندسی خطیر. دریافتشده در ۳۱ اوت ۲۰۲۴.
- ↑ «زنی زیبا چگونه با چهار اسب مالک آبهای جهان بود؟/ معبد آناهیتا در بیشاپور و شکوه هزاران ساله احترام به آب». عصر ایران. دریافتشده در ۳۱ اوت ۲۰۲۴.
- ↑ «پیشینه کاوشهای تاریخی بیشاپور». منظر باستانشناسی ساسانی فارس. دریافتشده در ۳۱ اوت ۲۰۲۴.
- ↑ حیدری، احمد. «بحثی درباره کاربری معبد آناهیتای بیشاپور». انجمن علمی باستانشناسی ایران. دریافتشده در ۳۱ اوت ۲۰۲۴.
- ↑ «معبد آناهیتا». منظر باستانشناسی ساسانی فارس. دریافتشده در ۳۱ اوت ۲۰۲۴.
- ↑ «معبد آناهیتا، مأمنی افسانهای برای الهه آب در بیشاپور!». لستسکند. دریافتشده در ۳۱ اوت ۲۰۲۴.
- ↑ رضا طاهری، آناهیتا و ایزدبانوان دیگر در اسطورهها و باورهای ایرانیان، نشر فروهر، ص ۱۱۶
- ↑ «معبد آناهیتا بیشاپور». مجله گردشگری دوباره سفر. دریافتشده در ۳۱ اوت ۲۰۲۴.
منابع
ویرایش- پایگاه پژوهشی بیشاپور
- سازمان میراث فرهنگی و صنایع گردشگری شهرستان کازرون
- آناهیتا و ایزدبانوان دیگر در اسطورهها و باورهای ایرانیان، رضا طاهری، نشر فروهر
- منظر باستانشناسی ساسانی فارس - معبد آناهیتا
- Tehran Times - Bishapur’s Anahita Temple insulated
- Bishapur, "Temple of Anahita" - Livius