شهرستان ملایر
شهرستان ملایر یکی از شهرستانهای استان همدان ایران است که دارای فرمانداری ویژه میباشد. ادارات ملایر هم به معاونت سازمان و ادارات کل ارتقاء پیدا کردهاند. مرکز این شهرستان، شهر ملایر است. این شهرستان پس از همدان بزرگترین شهرستان استان همدان است. شهرستان ملایر به دلیل داشتن زمینهای کشاورزی گسترده، جمعیت روستایی زیادی دارد. شهرستان ملایر از شمال به شهرستان همدان، از شمال غربی به شهرستان تویسرکان و از غرب به شهرستان نهاوند در استان همدان محدود است. همچنین این شهرستان از جنوب به شهرستان بروجرد در استان لرستان، از شرق به شهرستان خنداب و نهایتاً از جنوب شرقی به شهرستان شازند در استان مرکزی محدود میشود.
شهرستان ملایر | |
---|---|
![]() | |
اطلاعات کلی | |
کشور | ![]() |
استان | همدان |
مرکز شهرستان | ملایر |
سایر شهرها | ملایر، ازندریان، جوکار، سامن، زنگنه، اسلامشهر آقگل,علیآباد دمق |
بخشها | مرکزی، جوکار، سامن، زنگنه |
نامهای پیشین | مآلءآگر ، دولت آباد |
اداره | |
فرماندار | سلمان اسماعیلی[۱] |
مردم | |
جمعیت | ۲۸۸٬۶۸۵ نفر در ۸۹٬۷۶۲ خانوار؛ (سرشماری ۱۳۹۵)[۲] |
مذهب | شیعه |
جغرافیای طبیعی | |
مساحت | ۳۴۱۰ کیلومتر مربع[۳] کیلومتر مربع |
آبوهوا | |
میانگین دمای سالانه | ۸/۵ درجه |
بارش سالانه | ۳۸۵ میلیمتر |
روزهای یخبندان سالانه | ۹۰ روز |
دادههای دیگر | |
پیششمارهٔ تلفن | ۰۸۱ |
وبگاه | http://malayer.ir |
از حیث دانشگاهها و مراکز آموزشی ملایر دارای ۱۳ دانشگاه مستقل میباشد و بالغ بر ۳۰٫۰۰۰دانشجو و ۶۰۰ نفر عضو هیئت علمی در آن به تحصیل، آموزش و پژوهش مشغولند. ملایر تنها شهرستان در غرب کشور است که دانشگاه ملی مستقل از مرکز استان دارد. دانشگاه ملی ملایر یکی از مجهزترین دانشگاههای ایران است که در حال حاضر پذیرای بالغ بر ۶۰۰۰ دانشجو در مقاطع مختلف است..
موقعیت جغرافیایی
ویرایششهرستان ملایر با وسعتی معادل ۳۴۱۰ کیلومتر مربع در جنوب شرقی استان همدان واقع شدهاست این شهرستان بادارا بودن ۶ شهر (ملایر، سامن، ازندریان، جوکار، زنگنه، اسلامشهر آقگل)[۹] ۴بخش (مرکزی، سامن، جوکار، زند) و ۱۵ دهستان و ۲۲۰ روستای دارای سکنه، حدود ۲۹۰٬۰۰۰ نفر را در خود جای دادهاست که بیش از ۱۸۱٬۰۰۰ نفر آن در شهر ملایر سکونت دارند. وسعت شهرستان نسبت به کل استان ۴۷٫۱۶ درصد، سهم جمعیتی آن نسبت به جمعیت استان ۷۰٫۱۷ درصد است.[۱۰][۱۱]
مردم و جمعیت
ویرایشبر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ جمعیت این شهرستان ۲۹۰٬۱۳۷ نفر (در ۸۹٬۷۶۲ خانوار) بودهاست.[۱۲]
سکندر امانالهی بهاروند زبان لری را به دو دسته باختری و خاوری تقسیم کرده و گویش ملایری را در کنار گویش نهاوندی و گویش بروجردی در دسته گویشهای باختری زبان لری قرار داده است[۱۳]
جمعیت تاریخی | ||
---|---|---|
سال | جمعیت | ±% |
۱۳۸۵ | ۲۸۷٬۹۸۲ | — |
۱۳۹۰ | ۲۸۸٬۶۸۵ | ۰٫۲٪+ |
۱۳۹۵ | ۲۹۰٬۱۳۷ | ۰٫۵٪+ |
جمعیت شهرستان ملایر بهطور فصلی میباشد بهطوریکه در اواخر بهار و اوایل تابستان جمعیت این شهرستان رشد چشمگیری پیدا میکند که بنابر علائم سازمان نظام پزشکی ملایر تا سقف دو برابر شدن جمعیت این شهرستان نیز پیش میرود اما جمعیت مهاجر در جمعیت کل شهرستان و شهر حساب نمیشود با این وجود جمعیت شهرستان ملایر بر پایه آمار سال ۱۳۹۰ بالغ بر ۲۸۷٬۹۸۲ بودهاست. شهر ملایر مرکز این شهرستان در سال ۱۳۸۵ جمعیتی برابر با ۰۰۰'۱۶۰ هزار نفر داشتهاست[۳] و در استان رتبه دوم را دارد.[۱۴] البته برخی منابع رسمی و غیررسمی جمعیت شهر ملایر را ۱۹۰٬۰۰۰ نفر و شهرستان ملایر را ۳۵۰٬۰۰۰ نفر در سال ۸۹ ذکر نمودهاند که دلیل این اختلاف آمار فصلی بودن جمعیت این شهرستان است.[نیازمند منبع] این شهرستان با دارا بودن ۷ شهر (ملایر، سامن، ازندریان، جوکار، زنگنه، اسلامشهر آقگل،علیآباد دمق)، ۴ بخش (مرکزی، سامن، جوکار، زند) و ۱۵ دهستان و۲۴۰ روستای دارای سکنه حدود ۲۹۰۰۰۰ نفر را درخود جای دادهاست که بیش از ۱۷۰۰۰۰ نفر آن در شهر ملایر سکونت دارند.[۹][۱۵][۱۶]
مردم
ویرایشسیف الدوله قاجار در سفرنامه خود به ملایر ذکر میکند مردم ملایر از طوایف لر میباشند همچنین ۴۱ روستا ترک هستند.[۱۷][۱۸]امروزه ملایر به همراه نهاوند و تویسرکان یکی از سه شهرستان لرنشین استان همدان محسوب میشود، اکثریت ساکنین شهرستان لر یا لرتبار میباشند.[۱۹][۲۰]که به زبان لری سخن میگویند.[۲۱][۲۲] ،گویشوران زبان لری در ملایر به دو دسته لکی و گویش لری ثلاثی تکلم میکنند.
تقسیمات کشوری
ویرایشاین شهرستان شهرستانی ویژهاست و به چهار بخش و شش شهر تقسیم میشود:[۲۳]
- بخش مرکزی
- ازناو
- دهستان جوزان
- دهستان حرم رودعلیا
- دهستان موزاران
- دهستان کوه سرده
- دهستان ترک شرقی
- نقاط شهری: ملایر و اسلامشهر آق گل
- بخش جوکار
- بخش سامن
- دهستان آورزمان
- دهستان حرم رود سفلی
- دهستان سامن
- دهستان سفیدکوه
- نقاط شهری: سامن
- بخش زند
- دهستان کمازان سفلی
- دهستان کمازان علیا
- دهستان کمازان وسطی
- نقاط شهری: زنگنه
در گذشته تویسرکان و نهاوند بخشهای تابعه این شهرستان بودند که به مرور از ملایر منفک و به شهرستان ارتقا یافتند[۹]
شهرهای ملایر
ویرایششهرستان ملایر دارای ۷ شهر تابعه میباشد:
- ملایر: مرکز شهرستان ویژه و بزرگترین شهر
- ازندریان
- جوکار
- سامن
- زنگنه
- اسلامشهر آقگل
- علیآباد دمق
کشاورزی و دامپروری
ویرایشاغلب جمعیت شهرستان ملایر به کار کشاورزی اشتغال دارند. نوع کشت آبی و دیم است. مهمترین محصولات کشاورزی در ملایر عبارتند از گندم، جو، بنشن، ترهبار و چغندر قند. فراوردههای باغی نیز عبارتند از انگور، بادام، گردو، آلبالو، زردآلو و سیب که بعضی به صورت تازه و بعضی (از جمله انگور و زردآلو) به صورت خشکبار صادر میگردد.
انگور مهمترین محصول ملایر محسوب میشود که در این شهر پرورش میابد. از آن فراوردههای متنوعی چون شیره انگور، باسلق کشمکش تهیه میگردد. کشمکش ملایر علاوه بر استانهای دیگر به خارج از کشور به ویژه به اروپاخصوصا آلمان صادر میشود. دامپروری نیز از مشاغل مهم ساکنان ملایر بهشمار میرود که بیشتر به صورت سنتی وجود داشته و در روستاها به صورت پرورش گوسفند، بز، گاو و گوساله رایج است.
همچنین شیر گاوداریها به کارخانه شیر پاستوریزه همدان حمل میشوند. بعضی از اقلام فراوردههای دامی به خصوص روغن، پنیر و کشک از صادرات مهم این شهرستان بهشمار میآیند. از دیگر فعالیتهای مهم در این زمینه، پرورش طیور است که گوشت آن به استانهای خوزستان، لرستان و شهر همدان صادر میشود.
تاکستانهای ملایر
ویرایششهرستان ملایر دارای بیش از ۶۳ هزار هکتار باغ است که از این میزان ۲۰ هزار و ۷۲۳ هکتار مربوط به تاکستانهای انگور است که سالانه با تولید بیش از ۳۵۱ هزار تن انگور رتبه اول تولید این محصول را در کشور دارد. ملایر سه برار متوسط جهانی انگور تولید میکند[۲۴] این شهرستان از نظر سطح تاکستانهای انگور، در رده ۶ جهانی قرار دارد. سطح ۱۰ هزار هکتار از تاکستانهای انگور این شهر و تولید ۲۰۵ هزار تن قطب تولید انگور استان و یکی از مناطق تولید عمده انگور کشور محسوب میشود. کارشناسان سازمان جهاد کشاورزی استان همدان نیز در همین ارتباط به خبرنگار ایرنا گفت: متوسط عملکرد در هکتار باغهای انگور استان۱۷ هزار و ۳۰۰ کیلوگرم است و در هر هکتار از باغهای انگور ملایر نیز بهطور میانگین ۲۰ تن محصول برداشت میشود.[۲۴] مهرماه هر سال روستای مانیزان، دیار سرسبز تاکهای زرخیز، میزبان گردشگران و مسافرانی است که مذاق خود را با طعم شیرین شیره انگور، شیرین تر کرده و خاطرههای بهیادماندنی را در ذهن خود حک میکنند.
جاذبههای دیدنی
ویرایشیخچال یا یخدان
ویرایشیخچال میرفتاح ملایر از آثار دوره قاجاریه در شهر ملایر در بلوار (پانزده خرداد) واقع در کشور ایران است که توسط شخصی به نام میرفتاح ساخته شدهاست. از ملایر که به سوی بروجرد پیش برویم، گنبدی آجری شکل به چشم میخورد که توسط مزارع یونجه و باغات انگور محاصره شدهاست. این گنبد زیبا به یخدان میرفتاح معروف است.
تپه تاریخی نوشیجان
ویرایشمحوطه تاریخی نوشیجان در حدود ۲۰ کیلومتری شمال غرب ملایر در روبروی روستا شوشاب بر فراز تپهای طبیعی به ارتفاع تقریبی ۳۷ متر قرار گرفتهاست.
عناصر این مجموعه به عنوان نخستین الگوهای معماری ایرانی در فلات قاره ایران از منحصربهفردترین و ارزشمندترین آثار موجود در کشور محسوب میگردد.
این اثر تاریخی که ابتدا به صورت تپهای باستانی بود از سال ۱۳۴۶ مورد کاوشهای باستانشناسی قرار گرفت و در نتیجه ۶ فصل کاوش صورت گرفته، ۳ دوره تاریخی در آن شناسایی شد.
آرامگاه بابا حسین
ویرایشدر فاصله ۵۵ کیلومتری غرب ملایر و ۱۲ کیلومتری شرق مرکز دهستان سفید کوه (انوچ) در دامنه باغات روستای سیاه کمر، بنای برجمانندی خودنمایی میکند که به مقبره بابا حسین (یا ددحسین) معروف است.
این مکان، آرامگاه یکی از پیامبران بنیاسرائیل، حضرت یوشع بن نوح است که در گذشته مورد توجه یهودیان ساکن در منطقه بودهاست. مقبره بابا حسین در سال ۱۳۷۹ به شماره ۲۷۱۱ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست.
تالاب فصلی آق گل
ویرایشتالاب فصلی و طبیعی آق گل در حد فاصل استان مرکزی و استان همدان در یک کیلومتری جنوب شرقی شهر اسلامشهر آقگل و۴۰ کیلومتر شمال شرق ملایر قراردارد. آب این تالاب از حوضه رودخانه قره چای در دشت کمیجان تأ مین میشود.
وسعت آن در حدود ۶۰۰ هکتار میباشد و عمق آن از ۱ تا ۶ متر متغیر است و در مسیر مهاجرت پرندگان شمالی که از روسیه، قفقاز و شبه جزیره اسکاندیناوی جذب این تالاب میشود قرار دارد که عمده آنها از اردک، غاز، فلامینگو، مرغ باران، حواصیل و… هستند.
کوه یزدگرد، آخرین پناهگاه یزدگرد سوم
ویرایشدر ۱۰ کیلومتری جاده ملایر- بروجرد نیز کوهی به نام کوه یزدگرد که آثار قلعهای مخروبه بر آن هنوز باقی است، وجود دارد که در این خصوص در تاریخ آمدهاست یزدگرد سوم آخرین شاه ساسانی هنگامی که از اعراب در مداین شکست خورد برای تجدید قوا و جمعآوری لشکر به حوالی نهاوند گریخت. از آنجا که ملایر در آن زمان یکی از نواحی نهاوند بوده این نامگذاری بی حکمت نبوده و این مکان آخرین پناهگاه یزدگرد سوم بودهاست.
برج سامن بلندترین بنای خشتی ملایر
ویرایشاین برج خشتی و گلی، در محله چال خانقلی شهر سامن از توابع شهرستان ملایر واقع شدهاست. قدمت آن به حدود ۷۰۰ سال قبل میرسد و قطر پایههای آن در حدود ۱۵ متر است.
ارتفاع این برج در ابتدا در چهار طبقه بوده که در زمان جنگ جهانی اول در حمله روسها، طبقه بالایی آن با توپ تخریب شدهاست.
شهر زیرزمینی سامن
ویرایشاین مجموعه سکونتگاهی در زیر معابر اصلی و منازل مسکونی در مرکز شهر سامن واقع شدهاست. این اثر باستانی تماماً در دل سنگ خارا (گرانیت) حفر شده و شامل معابر و تونلهای ارتباطی است که به اتاقهای متعددی منتهی میشود. در داخل این اتاقها سکوهای یکپارچهای از سنگ تراشیده شده که محل قرار دادن اجساد، اشیاء یا لوازم زندگی بودهاست.
قلعه سلیمان خان بوربور قلعه سلیمان خان بوربور دارای مساحتی حدود یک هکتار است. زمان ساخت آن مشخص نیست اما از کتیبههای داخل روستا قدمت آن به ۱۲۸۵ قمری بر میگردد که مربوط به اوایل حکومت قاجار است. این قلعه دارای ۱۰ برج است که هریک از دیگری ۴۵ متر فاصله دارند.
سوغات ملایر
ویرایشاین بخش به هیچ منبع و مرجعی استناد نمیکند. |
- قالی (ننج، میشن و جوزان)
- کشمش و انگور (ملایر)
- شیره انگور (مانیزان)
- گلونی،گیوه،ستره لری(مهدویه،تلهجرد علیا)
- باسلق (مانیزان)
- سجوق، سبزه (جوزان)
- فتیروگردو (گماسا)
- مویز، عسل و کلوچه (کلوا)
- خیارشور (سامن)
- آلو بخارا و لواشک (طجر)
- مبل و منبت کاری سوغات شهرستان ملایر هستند. شیره انگور این شهرستان به دلیل داشتن تاکستانهای انگور فراوان، از شهرت زیادی برخوردار است. دربارهٔ روستاهای ملایر همین بس که روستای ننج یکی از قدیمیترین روستاهای این شهرستان است بهطوریکه در نقشههای قدیم ایران تنها و تنها نام این روستا دیده میشود و طبق گفتههای اهالی این روستا از چندین روستا دورتر برای خرید مایحتاج زندگی خود به ننج میرفتند. روستای کیکله ک در انتهای رشته کوههای ملایر قرار دارد یکی از روستاهای بسیار قدیمی ملایر میباشد که نام آن توسط یزد گرد سوم که شبی را در آنجا اتراق داشت «کیکله» که در زبان لری لکی به معنای «خیمهٔ پادشاه» نامگذاری شد.
صنایع
ویرایشاین بخش به هیچ منبع و مرجعی استناد نمیکند. |
ملایر همچنان جاذبه یک شهر صنعتی را داراست، قرار گرفتن در شاهراه مواصلاتی و داشتن دانشگاههای متعدد در زمینه فنی و مهندسی و نیروی انسانی ماهر ملایر را دارای جاذبه صنعتی معرفی میکند همچنان که وجود کارخانه فروسیلیس غرب پارس، ذوب آهن ملایر، لحیم سازی، کیان کرد، تولید درب و پنجره یوپیویسی، پتروشیمی، کارخانه سیم و کابل، کارخانههای بستهبندی و صادرات کشمش، سبزه و کارخانههای بافتینه و بافتسان و کارخانه کاغذ و کارتن …
و صنایع کوچک مهم در استان صنعت مبل و منبت
و دارای معادن نقره سیلیس و اورانیوم و…
تاکستانهای ملایر
ویرایششهرستان ملایر دارای بیش از ۶۳ هزار هکتار باغ است که از این میزان ۲۰ هزار و ۷۲۳ هکتار مربوط به تاکستانهای انگور است که سالانه با تولید بیش از ۳۵۱ هزار تن انگور رتبه اول تولید این محصول را در کشور دارد. ملایر سه برار متوسط جهانی انگور تولید میکند[۲۴] این شهرستان از نظر سطح تاکستانهای انگور، در رده ششم جهانی قرار دارد. سطح ۱۰ هزار هکتار از تاکستانهای انگور این شهر و تولید ۲۰۵ هزار تن قطب تولید انگور استان و یکی از مناطق تولید عمده انگور کشور محسوب میشود. متوسط عملکرد در هکتار باغهای انگور استان۱۷ هزار و ۳۰۰ کیلوگرم است و در هر هکتار از باغهای انگور ملایر نیز بهطور میانگین ۲۰ تن محصول برداشت میشود.[۲۴]
جستارهای وابسته
ویرایشمنابع
ویرایش- ↑ https://www.isna.ir/news/1400122217810/فرماندار-ملایر-معرفی-شد
- ↑ https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ «نسخه آرشیو شده». بایگانیشده از اصلی در ۷ نوامبر ۲۰۱۹. دریافتشده در ۱۲ مارس ۲۰۱۷.
- ↑ با همدان آشنا شوید
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ «مقدمه». بایگانیشده از اصلی در ۲۰ ژوئن ۲۰۱۲. دریافتشده در ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۲.
- ↑ «پیرامون زبان و لهجه مردم ملایر | وبسایت فرهنگی اجتماعی آبی آسمانی». بایگانیشده از اصلی در ۲۹ آوریل ۲۰۱۴. دریافتشده در ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۲.
- ↑ طوایف لک زبان - lakestan[پیوند مرده]
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ «- برای نمونه میتوان به بخشهایی از ملایر که در همسایگی همدان یا لرستان قرار دارند اشاره نمود که به زبان ترکی یا گویش لری صحبت میکنند». بایگانیشده از اصلی در ۲۹ آوریل ۲۰۱۴. دریافتشده در ۱۶ ژوئیه ۲۰۱۲.
- ↑ ۹٫۰ ۹٫۱ ۹٫۲ ۹٫۳ «نسخه آرشیو شده». بایگانیشده از اصلی در ۱۳ مارس ۲۰۱۷. دریافتشده در ۱۲ مارس ۲۰۱۷.
- ↑ «دربارهٔ ملایر». وبگاه سازمان نظام پزشکی شهرستان ملایر. ۲۰۰۷. بایگانیشده از اصلی در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۰. دریافتشده در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۸۹.
- ↑ «معرفی شهرستان ملایر». بایگانیشده از اصلی در ۱۱ فوریه ۲۰۱۸. دریافتشده در ۵ فوریه ۲۰۱۸.
- ↑ «نتایج سرشماری ایران در سال ۱۳۹۵». درگاه ملی آمار. بایگانیشده از اصلی (اکسل) در ۲۰ شهریور ۱۴۰۲.
- ↑ سکندر امانالهی بهاروند زبان لری را به دو دسته باختری و خاوری تقسیم کرده و گویش ملایری را در کنار گویش نهاوندی و گویش بروجردی در دسته گویشهای باختری زبان لری قرار داده است.
- ↑ جمعیت شهرهای ایران
- ↑ «سازمان نظام پزشکی ملایر». بایگانیشده از اصلی در ۲۲ نوامبر ۲۰۱۰. دریافتشده در ۷ اکتبر ۲۰۱۰.
- ↑ «معرفی شهرستان ملایر - همدان». بایگانیشده از اصلی در ۵ فوریه ۲۰۱۸. دریافتشده در ۵ فوریه ۲۰۱۸.
- ↑ «سفرنامه مکه سیف الدوله قاجار (ص۲۷۱)».
- ↑ زین العابدین شیروانی. «سفرنامه زین العابدین شیروانی».
- ↑ «ملایر؛ دومین شهر پرجمعیت همدان». www.softinja.com. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۵.
- ↑ «جایگاه یک شهر». پایگاه خبری یافته (لرستان). ۲۰۱۹-۰۳-۳۰. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۱-۰۵.
- ↑ «آشنایی با جغرافیا و زبان لرهای استان مرکزی و اراک - درگاه اینترنتی استان مرکزی». ۲۰۱۸-۰۱-۱۱. دریافتشده در ۲۰۲۴-۰۲-۲۶.
- ↑ . اطلس زبانهای ایران http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.hamadan#eyJ0IjoieCIsImkiOiI2NGYwMzM4NzQzNDliYmUxMDg2YWJhZjg2OTY1MGJhYyIsInMiOjE3MDE1NTg4MTA2NDl9. پارامتر
|عنوان= یا |title=
ناموجود یا خالی (کمک) - ↑ «تقسیمات کشوری وزارت کشور» (PDF). moi.ir. ۲۵ آبان ۱۴۰۱.[پیوند مرده]
- ↑ ۲۴٫۰ ۲۴٫۱ ۲۴٫۲ ۲۴٫۳ «نسخه آرشیو شده». بایگانیشده از اصلی در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافتشده در ۲۴ مه ۲۰۱۳.
اطلس گیتاشناسی استانهای ایران، تهران ۱۳۸۳، ص۱۹۱