رود مند
رودخانه مند رودخانهایست با شاخههای متعدد که شاخه اصلی آن به نام رودخانه قرهآغاج از استان فارس سرچشمه میگیرد و پس از ورود به استان بوشهر به خلیج فارس میریزد. نام قدیمی آن نهر سکان (ثکان) نیز بودهاست. این رودخانه دائمی است و از نظر طول پنجمین رودخانه ایران است.
رودخانه مُنِد | |
---|---|
![]() رودخانه مند (پل شرقی در شهرستان دشتی) | |
![]() نقشه سرمنشا رود مند و شاخههای فرعی آن در دو استان فارس و بوشهر | |
ویژگیهای ظاهری | |
دهانه | خلیج فارس |
• مختصات | ۲۸°۹′۴۱٫۸″ شمالی ۵۲°۱۲′۵۰٫۰۳″ شرقی / ۲۸٫۱۶۱۶۱۱°شمالی ۵۲٫۲۱۳۸۹۷۲°شرقی |
طول | ۷۳۵ کیلومتر |
دبی | ۴/۳۹ متر مکعب بر ثانیه |
ویژگیهای حوضه | |
شبکهٔ رود | ۴۸۴۰۰ کیلومتر مربع[۱] |
این رود ۶۸۵ کیلومتر طول دارد و مسیر کلی سرچشمه آن از ارتفاعات شمال غربی شیراز به سمت جنوب شرق و سپس جنوب غرب و در انتها مغرب است. مسیر عبوری این رود شهرستانهای شیراز، جهرم، فیروزآباد در استان فارس و جم، دشتی و دیر در استان بوشهر است و از به هم پیوستن رودخانههای قرهآغاج، فیروزآباد، رود شور جهرم و دارالمیزان، سیمکان و شورمکان در استان فارس و رودخانههای باغان، سنا، رود شور خورموج، اهرم، دشت پلنگ (از ارتفاعات دهرود دشتستان) و چیز دشتی در استان بوشهر تشکیل یافتهاست.
این رودخانه از کوههای انار و خانی یک واقع در دهستان کوهمره در ۷۵ کیلومتری باختر شمالی شیراز و ۲۸ کیلومتری شمال شرقی کازرون سرچشمه میگیرد و به نام رودخانه قره آغاج به سوی جنوب شرقی سرازیر میشود و پس از مخلوط شدن با رودخانه زاخرد به دهستان سیاخ وارد میگردد و مسیر خود را به سوی جنوب شرقی طی میکند. این رودخانه پس از طی مسیری طولانی و عبور از دهستانها و شهرستانهای بسیار و مخلوط شدن ریزابهها و رودخانههای فراوان سرانجام در ۵۶ کیلومتری جنوب غربی خورموج و پس از گذشتن از روستاهایی همچون، بیکسان، خانی، شعری، کُرکی، مسیله، هلالی منصور، باغ رئیس عالی و سایر روستاهای حومه کاکی و بردخون، در خور زیارت به خلیج فارس میریزد.
بعلت شیب کم و بازایستادن حرکت آب آن در مسیر منتهی به خلیج فارس آنرا ماند یا مند و ناحیه مجاور آنرا مندستان نامیدهاند.[۳] و چون از دهی قدیمی بعد از کارزین، بنام «سِکّ» میگذرد سکان نامیده شدهاست.[۴] اسامی دیگر آن سیتاکوس[۵] میباشد که این نام باقیمانده سلوکیان است بنا به نقل احمد اقتداری، نئارخوس از فرماندهان اسکندر در مسیر رفتنش از کیش به خوزستان از این رود گذشته و سپس به مزامباریا (ریشهر یا بندر کنونی بوشهر) رسیدهاست.[۶]
سه پل بزرگ در شهرستان دشتی بر روی این رود زده شده که دو پل آن در امتداد بزرگراه سیراف است، اولین پل بزرگ قبل از انقلاب ۱۳۵۷ توسط آلمانیها ساخته شده و دومی در ادامه افتتاح این بزرگراه ساخته شد و یک پل ارتباطی جدا در مسیر ساحلی بوشهر-دیر (مرز شهرستان دشتی - شهرستان دیر) ساخته شدهاست. با چند پل فرعی دیگر جمعاً شش پل بر رودخانه مند بنا شدهاست.
رودخانههای وابسته
ویرایشرودخانههای وابسته، نسبتاً به ترتیب الحاق یا امتداد شاخه اصلی مند:
جستارهای وابسته
ویرایشمنابع
ویرایش- ↑ منطقه حفاظت شده مند، (۱۵درصد وسعت در استان بوشهر) ص۱۹.
- ↑ منطقه حفاظت شده مند، (آبدهی رود مند در ایستگاه قنطره بر اساس آمار ۲۷ ساله (۶۱–۱۳۳۴)) ص۱۹.
- ↑ جغرافیای تاریخی شهر، ص ۳۷۰.
- ↑ جغرافیای تاریخی فارس، ص ۳۳.
- ↑ Citiyougagose-citiygagos-citacose
- ↑ تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی دشتی در دوران قاجار و پهلوی، ص ۳۷.
- آشنایی با استان فارس (رودخانهها)[پیوند مرده] سایت دادگستری کل استان فارس
- منطقه حفاظت شده مند؛ هرمز محمودی راد و حسین دلشب، اداره کل حفاظت محیط زیست بوشهر (۱۳۸۳).
- سعیدینیا، حبیبالله (۱۳۸۳)، تاریخ تحولات سیاسی اجتماعی دشتی در دوران قاجار و پهلوی، بوشهر: موعود اسلام
- شواتس، پاول (۱۳۷۲)، جغرافیای تاریخی فارس، ترجمهٔ جهانداری کیکاوس، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
- نهچیری، عبدالحسین (۱۳۷۰)، جغرافیای تاریخی شهرها، تهران: انتشارات مدرسه وابسته به دفتر انتشارات کمک آموزشی