معتمد دیوان کواری
میرزا حسین خان معتمد دیوان کواری کلانتر کوار در دوران قاجار و از سران انقلاب مشروطه ایران در فارس بود. او که از مخالفان خاندان قوام شیرازی بود، دستور قتل محمدرضا خان قوامالملک را داد و سرانجام توسط نیروهای حبیبالله خان قوامالملک کشته شد.
میرزا حسین خان معتمد دیوان کواری | |
---|---|
![]() معتمد دیوان کواری | |
زادهٔ | ۱۲۷۵ (قمری) |
درگذشت | ۱ جمادی الاول ۱۳۲۶ / ۱۰ خرداد ۱۲۸۷ / ۱ ژوئن ۱۹۰۸ |
ملیت | ایرانی![]() |
پیشه | از سران انقلاب مشروطه ایران در فارس |
سالهای فعالیت | دوران مشروطه |
والدین | غلامرضا خان کواری |
زندگی
ویرایشمعتمد دیوان کواری در در سال ۱۲۷۵ قمری در کوار فارس به دنیا آمد. پدرش غلامرضا خان، کلانتر کوار در زمان ناصرالدین شاه قاجار و از نوادگان ملا ماندگار و مادرش از سادات حمزوی شیراز بود. او در کودکی به شیراز رفته و در آنجا به تحصیل علمیه و کمالات رسمیه پرداخت و در خوشنویسی نستعلیق به کمال رسید. و چون به سنین جوانی رسید، به نویسندگی محمدرضا خان قوامالملک، نایبالحکومه فارس درآمد. و در آنجا به سبب لیاقتهای فراوان به مراتبش افزوده شد، و پیشکار قوام در فارس شد.[۱][۲]
او به دلیل بذل و بخشش فراوان مورد توجه مردم و بازاریان قرار گرفته شد. مدتها پیش از انقلاب مشروطیت مبارزات خود علیه خاندان قوام را شروع کرد.[۳][۴] و از کواریها در جریان مشروطیت به تهران رفت و از آنجا انقلاب را به شیراز و فارس بسط داد و سید عبدالحسین لاری را به شیراز دعوت کرد.[۳][۵] بدین ترتیب مبارزات مسلحانه او در جریان انقلاب مشروطیت آغاز شد. او با کمک دیگر مشروطهخواهان، فارس را به عنوان یکی از کانونهای مهم مشروطیت تبدیل کرد و به عنوان مهمترین رهبر مشروطیت فارس شناخته شد.[۶] در این میانه به دستور او محمدرضا خان قوامالملک در خانهاش کشته شد.[۷] بعدها به خواست مشروطهخواهان از طرف شاه به عنوان ابواب جمعی فارس، بیگلربیگی و ایلخانی ایلات خمسه جنوب ایران منسوب شد.[۸] متعمد دیوان عاقبت در سال ۱۳۲۶ قمری توسط عوامل قوام در تخت جمشید به قتل رسید و جسدش را در امام زاده حمزه شیراز دفن کردند.[۳][۹]
سالشمار فعالیتهای مبارزاتی
ویرایش- ۱۳۰۲ ه.ق = شروع مبارزات ضد حاکمیت قوام در فارس، در نتیجه اموالش توسط صاحبدیوان والی فارس مصادره و زندانی میشود.[۱۰]
- ۱۳۰۳ ه.ق = دستور آزادی و رد اموال وی توسط ناصرالدین شاه به والی فارس صادر میشود.[۱۰]
- ۱۳۰۸ ه.ق = در باغ دلگشای شیراز، توسط تجار فارس به ریاست تجار فارس انتخاب میشود.[۱۰]
- ۱۳۱۰ ه.ق = ایلات خمسه را علیه قوام تهیج میکند و به همین اتهام دستگیر میشود.[۱۰]
- ۱۳۱۶ ه.ق = توسط ولیعهد قاجار به معتمد دیوان ملقب میشود.[۱۰]
- ۱۳۱۸ ه.ق = تحریک تجار فارس و اعتصاب آنها در سر پیچی از دولت و دستگیری و اعزام او به تهران.
- ۱۳۱۹ ه.ق = آشنایی با مشروطه خواهان در تهران و بسط آن به شیراز.[۵]
- ۱۳۲۰ ه.ق = اغتشاش و هرج ومرج طایفه بورکی در شیراز و اطراف آن.[۱۰]
- ۱۳۲۰ ه.ق = واگذاری ابواب جمعی قوام الملک از لارستان تا داراب و ایلات خمسه به معتمد دیوان و نصرالدوله از طرف آصف الدوله والی فارس.
- ۱۳۲۰ ه.ق = ترور نا فرجام معتمد دیوان در لارستان.[۱۰]
- ۱۳۲۱ ه.ق = دومین ترور نا فرجام معتمد دیوان در شیراز.[۱۰]
- ۱۳۲۱ ه.ق = علاالدوله برای دوری معتمد دیوان از شیراز او را به حاکمیت بهبهان منصوب میکند.[۱۰]
- ۱۳۲۱ ه.ق = رفتن معتمد دیوان به کوار در میان طایفه خود و تحریک طایفه در حمایت از مشروطه خواهان.
- ۱۳۲۳ ه.ق = نامه عدهای از شاهزادگان و سلطنت طلبان شیراز به نخستوزیر، مبنی بر اینکه :سبب تمام ضرر و خسارات و بدعتهای فارس معتمد دیوان کواری میباشد.
- ۱۳۲۳ ه.ق = به گروگان گرفتن شاهزاده جماالدین میرزا توسط طایفه بورکی در حمایت از مشروطه و معتمد دیوان.
- ۱۳۲۳ ه.ق = تأسیس انجمن اسلامی شیراز در حمایت از مشروطه توسط معتمد دیوان، سید محمد باقر اصطهباناتی و سید احمد مبین السلام دشتکی.
- ۱۳۲۴ ه.ق = رسیدگی به اوضاع طلاب دینی فارس و دادن روزانه یک قران به تمام طلاب و سه قران به طلاب مشروطه طلب.
- ۱۳۲۵ ه.ق = دعوت از آیت اله سید عبدالحسین لاری و تأمین هزینههای او و همراهانش به شیراز در حمایت از مشروطه خواهان توسط معتمد دیوان.
- ۱۳۲۵ ه.ق = تسخیر مسجد جامع شیراز و گرفتن آن مسجد از امام جمعه طرفدار قوام شیراز و واگذاری آن به آیت اله لاری.[۵][۸]
- ۱۳۲۵ ه.ق = جنگ تمام عیار در شیراز بر سر تسخیر تلگراف خانه بین پنج هزار تفنگچی معتمد دیوان و قوای حکومتی فارس و قوام و گسترش قیام به تمام ایالت فارس.[۸]
- ۱۳۲۵ ه.ق = این تلگراف در مجلس شورای ملی توسط رئیس مجلس خوانده میشود: روز شنبه ششم ذی الحجه، همه با هم آشتی کردند، سالار سلطان نصرالدوله و معتمد دیوان و سید عبدالحسین در خانه حاج علی آقا ذوالریاستین، با حضور علما و سران انجمن اسلامی و ملت فارس از روی دل وجان در پیشرفت مشروطیت دست به دست هم دادهاند…[۸]
- ۱۳۲۶ ه.ق = قتل قوام الملک، نایب الحکومه فارس توسط نعمت اله بروجردی، کالسکه چی معتمد دیوان به دستور او.[۸]
- ۱۳۲۶ ه.ق = شلیک سید احمد مبین السلام از نزدیکان معتمد دیوان به سالار سلطان و دستور احضار معتمد دیوان به تهران توسط شاه قاجار.[۸]
- ۱۳۲۶ ه.ق = انتخاب ظل السلطان شاهزاده مشروطه خواه به عنوان والی جدید فارس و آزاد شدن معتمد دیوان.[۸]
- ۱۳۲۶ ه.ق = صلح موقت بین فرزندان قوام و معتمد دیوان و آرام شدن اوضاع نسبی فارس با وساطت ظل السلطان.[۸]
- ۱۳۲۶ ه.ق = اعطای مقام بیگلربیگی و ایلخانی ایلات خمسه فارس به معتمد دیوان توسط شاهزاده ظل السلطان به خواست مشروطه خواهان.
- ۱۳۲۶ ه.ق = قتل معتمد دیوان توسط آقامحمد بیگ بهارلو از عوامل قوام در تخت جمشید و انتقال جسد وی به شیراز و دفن در امامزاده علی بن حمزه.[۵]
جستارهای وابسته
ویرایشمنابع
ویرایش- ↑ انقلاب ایران، ادوارد براون، ترجمه و حواشی احمد پزوه، تهران نشر معرفت 1339
- ↑ فارسنامه ناصری، میرزا حسن فسایی
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ انقلاب ایران، ادوارد براون، ترجمه و حواشی احمد پزوه، تهران نشر معرفت 1339
- ↑ وقایع اتفاقیه، گزارش اوضاع حوادث فارس در زمان مشروطیت از خفیه نویسان انگلیس، تصحیح سعیدی سیرجانی ۱۳۶۱
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ کتاب آبی، گزارشهای محرمانه وزارت خارجه انگلیس درباره انقلاب مشروطه ایران، تهران نشر نو 1361
- ↑ تحفه نیر، عبدالرسول نیر شیرازی، شیراز، بنیاد فارسشناسی
- ↑ «ḴAMSA TRIBE». ایرانیکا.
- ↑ ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ ۸٫۴ ۸٫۵ ۸٫۶ ۸٫۷ کتاب نارنجی، گزارشهای سیاسی وزارت خارجه روسیه دربارهٔ انقلاب مشروطیت، تهران انتشارات نور 1367
- ↑ کتاب آبی، گزارشهای محرمانه وزارت خارجه انگلیس درباره انقلاب مشروطه ایران، تهران نشر نو 1361
- ↑ ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ ۱۰٫۵ ۱۰٫۶ ۱۰٫۷ ۱۰٫۸ وقایع اتفاقیه، گزارش اوضاع و حوادث فارس در زمان مشروطیت از خفیه نویسان انگلیس، تصحیح سعیدی سیرجانی 1361