رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران
رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران، رئیس قوه قضائیه ایران و بالاترین مقام اجرایی در نظام دادگستری ایران است. وی با حکم رهبر ایران برای مدت پنج سال گمارده میشود و این زمان قابل تمدید است. مطابق با قانون اساسی ایران این مقام را باید «یک نفر مجتهد عادل و آگاه به امور قضایی و مدیر و مدبر» تصدی کند.
رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران | |
---|---|
![]() نشان قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران | |
![]() | |
عضوی از | مجمع تشخیص مصلحت نظامشورای عالی امنیت ملیشورای عالی انقلاب فرهنگی |
اقامتگاه | بلوار کشاورز |
جایگاه | تهران، ایران |
گمارنده | رهبر جمهوری اسلامی ایران |
مدت دوره | ۵ سال یکبار، قابل تمدید |
بنیادگذاری | ۶ مرداد ۱۳۶۸ (قانونیشدن سمت) |
نخستین دارنده | محمد یزدی (بهعنوان رئیس قوه قضائیه) |
وبگاه |
نقشهای مهم براساس قانون اساسی
ویرایش- اصل ۱۲۹: در صورت غیبت یا بیماری بیش از دو ماه رئیسجمهور یا در موردی که مدت ریاست جمهوری پایان یافته و رئیسجمهور جدید بر اثر موانعی هنوز انتخاب نشده یا امور دیگری از این قبیل، معاون اول رئیسجمهور یا موافقت رهبری اختیارات و مسئولیتهای وی را بر عهده میگیرد و شورایی متشکل از رئیس مجلس و رئیس قوه قضائیه و معاون اول رئیسجمهور موظف است ترتیبی دهد که حداکثر ظرف مدت پنجاه روز رئیسجمهور جدید انتخاب شود.
- اصل ۱۴۲: دارایی رهبر، رئیسجمهور، معاونان رئیسجمهور، وزیران و همسر و فرزندان آنان قبل و بعد از خدمت، توسط رئیس قوه قضائیه رسیدگی میشود که برخلاف حق، افزایش نیافته باشد.
- اصل ۱۲۱: رئیسجمهور در مجلس شورای اسلامی در جلسهای که با حضور رئیس قوه قضائیه و اعضای شورای نگهبان تشکیل میشود سوگند یاد میکند و سوگندنامه را امضا مینماید.[۱]
- فعالیت سازمان بازرسی کل کشور زیر نظر رئیس قوه قضائیه انجام میگیرد.[۲]
- نظارت بر شورای عالی حقوق بشر
- انتخاب رئیس دیوان عدالت اداری
- رئیس دیوان عالی کشور توسط رئیس قوه قضائیه با مشورت قضات دیوان عالی کشور به مدت ۵ سال به این سمت، منصوب میشود.
- نظارت بر روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران از طریق معاونت حقوقی قوه قضائیه
- براساس ماده ۲ قانون وظایف و اختیارات رئیس قوه قضائیه مصوب ۱۲ آبان ۱۳۷۸ مجلس شورای اسلامی، «ریاست قوه قضائیه سمتی قضائی است و هر گاه رئیس قوه قضائیه ضمن بازرسی، رأی دادگاهی را خلاف شرع تشخیص دهد آن را جهت رسیدگی به مرجع صالح ارجاع خواهد کرد.»
- وزیر دادگستری از میان کسانی که رئیس قوه قضائیه به رئیسجمهور پیشنهاد میکند انتخاب میگردد. (اصل ۱۶۰)[۳][۴]
- رئیس قوه قضائیه دادستان کل کشور را منصوب میکند.
- عضو شورای عالی امنیت ملی
فهرست رؤسای قوهٔ قضائیهٔ ایران
ویرایشپیش از تغییرات قانون اساسی در سال ۱۳۶۸، «رئیس دیوان عالی کشور» به عنوان «رئیس قوه قضائیه» دانسته میشد.[۵][۶] بر پایهٔ قانون اساسی مصوب ۱۳۶۸، ریاست قوهٔ قضائیه سمتی جدا از ریاست دیوان عالی کشور گردید و از اختیارات رئیس دیوان عالی کشور کاسته شد. همچنین اختیارات شورای عالی قضایی به ریاست قوهٔ قضائیه محول گردید. طول دورهٔ ریاست قوهٔ قضاییه ۵ سال است.
پس از تشکیل دادگستری نوین و پیش از انقلاب اسلامی
ویرایشبرای فهرست رئیسان قوهٔ قضائیه (رئیسان دیوان عالی کشور) پیش از تشکیل دادگستری نوین (اصلاحات علیاکبر داور) به صفحهٔ دیوان عالی کشور مراجعه شود.
# | رئیس قوهٔ قضائیهٔ ایران
(رئیس دیوان عالی کشور) |
بازه | ||
---|---|---|---|---|
از | تا | |||
۱ | مهدیقلی هدایت | اردیبهشت ۱۳۰۶ | خرداد ۱۳۰۶ | |
۲ | رضاقلی هدایت | ۱۳۰۶ | ۱۳۱۵ | |
۳ | سید نصرالله اخوی | ۱۳۱۵ | ۱۳۲۵ | |
۴ | سید محمدشفیع جهانشاهی
(بار نخست) |
۱۳۲۵ | ۱۳۳۱ | |
۵ | محمد سروری
(بار نخست) |
۱۳۳۱ | ۱۳۳۲ | |
(۴) | سید محمدشفیع جهانشاهی
(بار دوم) |
۱۳۳۲ | ۱۳۳۲ | |
۶ | علی هیئت | ۱۳۳۲ | ۱۳۳۵ | |
(۵) | محمد سروری
(بار دوم) |
۱۳۳۵ | ۱۳۴۶ | |
۷ | سید عمادالدین میرمطهری | ۱۳۴۶ | ۱۳۵۳ | |
۸ | ناصر یگانه | ۱۳۵۳ | ۲۷ اسفند ۱۳۵۷[۷] |
جمهوری اسلامی
ویرایش# | رئیس دیوان عالی کشور
(رئیس قوهٔ قضائیهٔ ایران) |
بازه | دوره | وزیر دادگستری | ||
---|---|---|---|---|---|---|
از | تا | |||||
۱ | سید مهدی سجادیان[۸] | ۱۵ فروردین ۱۳۵۸ | ۴ اسفند ۱۳۵۸ | یک دوره ناتمام | اسدالله مبشری | |
# | رئیس دیوان عالی کشور و شورای عالی قضایی
(رئیس قوهٔ قضائیهٔ ایران) |
بازه | دوره | رهبر | ||
از | تا | |||||
۲ | سید محمد بهشتی | ۴ اسفند ۱۳۵۸ | ۷ تیر ۱۳۶۰ | یک دوره ناتمام[۹] |
سید روحالله خمینی | |
۳ | سید عبدالکریم موسوی اردبیلی | ۸ تیر ۱۳۶۰ | ۲۳ مرداد ۱۳۶۸ | دو دوره[۱۰] | ||
# | رئیس قوهٔ قضائیهٔ ایران | بازه | دوره | رهبر | ||
از | تا | |||||
۴ | محمد یزدی | ۲۴ مرداد ۱۳۶۸ | ۲۳ مرداد ۱۳۷۸ | دو دوره | سید علی خامنهای | |
۵ | سید محمود هاشمی شاهرودی | ۲۴ مرداد ۱۳۷۸ | ۲۳ مرداد ۱۳۸۸ | دو دوره | ||
۶ | صادق لاریجانی | ۲۴ مرداد ۱۳۸۸ | ۱۶ اسفند ۱۳۹۷ | دو دوره ناتمام | ||
۷ | سید ابراهیم رئیسی | ۱۶ اسفند ۱۳۹۷ | ۱۰ تیر ۱۴۰۰ | یک دوره ناتمام | ||
۸ | غلامحسین محسنی اژهای | ۱۰ تیر ۱۴۰۰ | درحال تصدی |
منابع
ویرایش
- ↑ «وظایف و اختیارات». www.president.ir. دریافتشده در ۲۰۱۹-۰۳-۰۸.
- ↑ www.yjc.ir https://www.yjc.ir/fa/news/4010716/همه-چيز-درباره-سازمان-بازرسي-کل-کشور-دانشنامه. دریافتشده در ۲۰۱۹-۰۳-۰۸. پارامتر
|عنوان= یا |title=
ناموجود یا خالی (کمک) - ↑ «وظایف و اختیارات رئیس قوه قضائیه». hawzah.net. دریافتشده در ۲۰۱۹-۰۳-۰۹.
- ↑ Khamenei.ir (۱۹۸۹-۰۲-۱۵). «وظایف شورایعالی قضایی». farsi.khamenei.ir. دریافتشده در ۲۰۱۹-۰۳-۰۹.[پیوند مرده]
- ↑ *شریف، علیاصغر (۱۳۵۴). «نظام قضائی: زندگینامه رؤسای دیوان عالی کشور». حقوق مردم (۴۲, ۴۳): ۵۰–۵۷. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۷.
- ↑ *«مراسم جشن سالگرد استقلال کانون وکلای دادگستری». کانون وکلا (۱۴۱): ۸–۱۶. ۱۳۵۶. دریافتشده در ۲۰۱۸-۰۷-۱۷.
- ↑ یگانه، ناصر (دسامبر ۱۹۸۲ و آوریل ۱۹۸۳)، مصاحبه توسط اردشیر آقاولی، تاریخ شفاهی ایران، بنیاد مطالعات ایران، واشینگتن دی. سی
- ↑ * امین, سیدحسن (1385). "ناصر یگانه: آخرین رئیس دیوان عالی کشور رژیم پهلوی". حافظ (38): 22–23. Retrieved 2019-03-09.
- ↑ ترور شد
- ↑ با بازنگری در قانون اساسی و برچیده شدن شورای عالی قضایی، از اختیارات و اهمیت سمت «ریاست دیوان عالی کشور» کاسته شد و سمتی با نام «ریاست قوهٔ قضائیه» به عنوان بلندپایهترین مقام قضایی ایران ایجاد گردید.